Limonun ekşiliği, sabunun kayganlığı, kireç sökücünün yakıcılığı… Bunların hepsi aynı kimyasal özelliğin farklı yüzleridir: asitlik ve bazlık. Kimyacılar bu özelliği tek bir sayıyla ifade eder: pH.
pH neyi ölçer?
Suda çözünmüş bir maddenin asitliği, çözeltideki hidrojen iyonlarının (H+) miktarıyla ilgilidir. pH bu miktarı okunması kolay bir sayıya çevirir:
Formüldeki eksi işareti yüzünden ilişki ters yöndedir: Hidrojen iyonu ne kadar fazlaysa pH o kadar küçük olur.
0’dan 14’e ölçek
- pH 7: Nötr. 25 °C’deki saf su bu değerdedir.
- pH 7’nin altı: Asidik. Sayı küçüldükçe asitlik artar.
- pH 7’nin üstü: Bazik (alkali). Sayı büyüdükçe bazlık artar.
Bir birim, on kat
pH ölçeği logaritmiktir. Bu, bir birimlik farkın hidrojen iyonu derişiminde on katlık bir fark anlamına geldiği demektir. pH’ı 4 olan bir çözelti, pH’ı 5 olandan 10 kat; pH’ı 6 olandan 100 kat daha asidiktir. Bu yüzden pH’taki küçük görünen değişimler aslında büyük farklardır.
Gündelik hayattan örnekler
| Madde | Yaklaşık pH |
|---|---|
| Mide sıvısı | 1,5–3,5 |
| Limon suyu | 2 civarı |
| Saf su (25 °C) | 7 |
| İnsan kanı | 7,35–7,45 |
| Deniz suyu | 8 civarı |
| Çamaşır suyu | 12–13 |
Değerler ürüne ve ölçüm koşullarına göre değişebilir; tablo genel bir fikir vermek içindir.
pH nasıl ölçülür?
Evde ve okulda en kolay yöntem turnusol kâğıdı ya da renk değiştiren pH şeritleridir. Kâğıdın aldığı renk, kutudaki renk tablosuyla karşılaştırılır. Daha hassas ölçümler için cam elektrotlu pH metreler kullanılır. Kırmızı lahananın suyu da asitte kırmızıya, bazda yeşile dönen doğal bir göstergedir.
Asit ve baz bir araya gelince
Bir asit ile bir baz tepkimeye girdiğinde birbirlerinin etkisini azaltırlar. Bu tepkimeye nötrleşme denir ve sonucunda genellikle tuz ve su oluşur: