“Su 100 derecede kaynar” cümlesi okulda öğrendiğimiz ilk bilgilerden biridir. Ama bu cümle eksiktir: Su 100 °C’de deniz seviyesinde kaynar. Yükseğe çıktıkça ya da basıncı değiştirdikçe kaynama noktası da değişir.
Kaynama aslında nedir?
Bir sıvının yüzeyindeki moleküller sürekli buharlaşır ve bir buhar basıncı oluşturur. Sıvı ısındıkça bu basınç artar. Buhar basıncı, sıvının üzerindeki hava basıncına eşit olduğu anda kabarcıklar sıvının içinde de oluşmaya başlar. İşte bu ana kaynama denir.
Deniz seviyesinde hava basıncı yaklaşık 1 atmosferdir (101,3 kPa) ve suyun buhar basıncı bu değere 100 °C’de ulaşır.
Dağda su neden daha erken kaynar?
Yükseğe çıktıkça üzerimizdeki hava tabakası incelir ve basınç düşer. Daha düşük basınca ulaşmak için suyun o kadar ısınması gerekmez; bu yüzden kaynama noktası düşer.
| Yükseklik | Suyun kaynama noktası (yaklaşık) |
|---|---|
| Deniz seviyesi | 100 °C |
| 2.000 m | 93 °C |
| 3.000 m | 90 °C |
| Everest zirvesi (8.849 m) | 70 °C civarı |
Yüksek yerlerde makarna ve yumurta bu yüzden daha geç pişer: Su kaynıyor görünse de sıcaklığı 100 °C’nin altındadır.
Düdüklü tencere nasıl çalışır?
Düdüklü tencere dağdaki durumun tersini yapar. Kapağı sıkıca kapandığı için içerideki buhar dışarı kaçamaz ve basınç yükselir. Basınç arttıkça suyun kaynaması için daha yüksek sıcaklık gerekir. Mutlak basınç yaklaşık 2 bara çıktığında su 120 °C civarında kaynar. Daha sıcak su, yemeğin daha kısa sürede pişmesi demektir.
Tuz kaynama noktasını değiştirir mi?
Suda çözünen tuz kaynama noktasını biraz yükseltir; ancak yemek pişirirken eklenen miktarlarda bu fark bir dereceden çok daha azdır. Tuzlu suyun “daha çabuk kaynadığı” düşüncesi ise doğru değildir. Tuzun suyun donma noktasını nasıl düşürdüğünü şu yazıda anlattık.