Periyodik tablo, evrendeki her şeyin yapı taşlarını tek bir sayfaya sığdırır. İlk bakışta karmaşık görünse de birkaç kuralı öğrendikten sonra bir harita gibi okunabilir.
Bir kutunun içinde ne var?
- Atom numarası: Atom çekirdeğindeki proton sayısıdır ve elementi tanımlar. Hidrojenin 1, karbonun 6, oksijenin 8 protonu vardır.
- Sembol: Bir ya da iki harften oluşan kısaltmadır: H, C, O, Fe (demir), Na (sodyum) gibi. Bazı semboller Latince adlardan gelir; demirin sembolü Fe, Latince ferrumdan.
- Atom kütlesi: Elementin doğada bulunan izotoplarının ortalama kütlesidir.
Satırlar: periyotlar
Tabloda 7 yatay satır vardır ve bunlara periyot denir. Aynı periyottaki elementlerin elektronları aynı sayıda katmana yerleşmiştir. Soldan sağa gidildikçe atom numarası birer birer artar.
Sütunlar: gruplar
Tabloda 18 dikey sütun vardır ve bunlara grup denir. Aynı gruptaki elementlerin en dış katmanlarındaki elektron sayısı benzer olduğu için kimyasal davranışları da birbirine benzer. Birkaç örnek:
- 1. grup (alkali metaller): Sodyum ve potasyum gibi çok tepkin metaller.
- 17. grup (halojenler): Flor, klor ve iyot gibi tepkin ametaller.
- 18. grup (soy gazlar): Helyum, neon ve argon gibi neredeyse hiç tepkimeye girmeyen gazlar.
Metaller, ametaller ve arada kalanlar
Tablonun büyük bölümünü oluşturan sol ve orta kısımda metaller, sağ üstte ametaller bulunur. İkisinin arasındaki basamak şeklindeki sınırda yer alan silisyum gibi elementler, iki grubun özelliklerini birlikte taşıdıkları için yarı metal olarak adlandırılır.
Boşlukları önceden tahmin eden tablo
Rus kimyacı Dmitri Mendeleyev 1869’da elementleri özelliklerine göre sıraladığında, tablosunda henüz bulunmamış elementler için bilerek boşluklar bıraktı ve bu elementlerin özelliklerini önceden tahmin etti. Daha sonra bulunan galyum ve germanyum gibi elementler bu tahminlerle büyük ölçüde örtüştü.
Tablonun tamamlanan yedinci satırı
Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği (IUPAC), 113, 115, 117 ve 118 numaralı elementlerin adlarını 2016’da onayladı: nihonyum (Nh), moskovyum (Mc), tennessin (Ts) ve oganesson (Og). Bu elementlerle tablonun yedinci satırı tamamlandı ve bilinen element sayısı 118’e ulaştı.