Çaydanlığın dibinde, duş başlığında ya da musluk ağzında biriken beyaz, sert tabaka hemen her evin bildiği bir sorundur. Bu tabakanın adı kireç, kimyasal adı ise büyük ölçüde kalsiyum karbonattır.
Suyun “sert” olması ne demek?
Su, toprak ve kayaların arasından geçerken bazı mineralleri çözerek yanında taşır. Bu minerallerin başında kalsiyum ve magnezyum gelir. Suyun sertliği, içinde çözünmüş kalsiyum ve magnezyum miktarıyla ölçülür. Kireçtaşı gibi karbonatlı kayaların bol olduğu bölgelerde su genellikle daha serttir.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun (USGS) kullandığı genel sınıflandırma şöyledir (kalsiyum karbonat cinsinden):
| Sertlik | mg/L |
|---|---|
| Yumuşak | 0–60 |
| Orta sert | 61–120 |
| Sert | 121–180 |
| Çok sert | 180’in üzeri |
Kireç ısınınca neden çöker?
Sert sudaki kalsiyumun bir kısmı suda çözünmüş kalsiyum bikarbonat hâlinde bulunur. Su ısıtıldığında bu madde bozunur; suda çözünmeyen kalsiyum karbonat oluşur ve kabın yüzeyine çöker:
Bu yüzden kireç en çok su ısıtan yerlerde birikir: çaydanlıklar, su ısıtıcıları, kombiler ve çamaşır makinelerinin rezistansları.
Kirecin zararları
- Isıtıcıların üzerindeki kireç tabakası ısının suya geçişini zorlaştırır; cihaz daha fazla enerji harcar.
- Borularda biriken kireç, borunun iç çapını daraltıp su basıncını düşürebilir.
- Sert suda sabun daha az köpürür; kalsiyum, sabunla birleşip “sabun kiri” denen tortuyu oluşturur.
USGS’ye göre sertlik bir sağlık sorunu değil, daha çok bu tür birikintilere yol açan bir kullanım sorunudur.
Kireç neden asitle çözülür?
Kalsiyum karbonat bir bazik tuzdur ve asitlerle tepkimeye girer. Tepkimede suda çözünen bir kalsiyum tuzu ve karbondioksit gazı oluşur; kireç çözülürken görülen köpürmenin nedeni bu gazdır. Evde sık kullanılan zayıf asitlerden biri limon tuzudur (sitrik asit).